Светски ден на водата 2026: „Каде што тече водата – расте еднаквоста“

Секоја година, на 22 март, светот го одбележува светскиот ден на водата, посветен на подигање на свеста за значењето на безбедната водата и санитарните услови за здравјето и благосостојбата на населението. Годинешната глобална тема – „Каде што тече водата, расте еднаквоста“ – ја нагласува клучната врска меѓу пристапот до вода и родовата еднаквост, како и потребата од трансформативен, правичен и инклузивен пристап кон управување со водните ресурси

Водата како човеково право

Водата како човеково право и предуслов за здрав живот. Иако во многу земји, вклучувајќи ја и Република Македонија, водоснабдувањето е стабилно, голем дел од светската популација и понатаму се соочува со сериозни ограничувања.

Пристапот до безбедна вода е темел за:

• Превенција од заразни заболувања,
• Одржување на хигиена
• Здрав развој на децата
• Достоинствен живот за сите

И покрај глобалниот напредок, 2.1 милијарда луѓе се уште живеат без безбедна вода во близина на својот дом. Овие нееднаквости најсилно ги погодуваат жените и девојчињата.

Кога недостига вода – недостига и еднаквост

Според податоците на UN WATER(2026):

• 205 милиони жени во светот пијат вода од небезбедни и неисправни извори.
• Во две од три домакинства, токму жените и девојчињата се одговорни за носење вода.
• Во 53 земји, тие трошат трипати повеќе време од мажите и момчињата за собирање вода.
• Вкупно, жените и девојчињата поминуваат 250 милиони на часови дневно носејќи вода – време што би можело да биде вложено во образование, работа, здравје и личен развој.
• Во многу региони, недостигот на вода ги зголемува ризиците од насилство, инфекции и компликации во бременоста.
• Само 71% од националните водни политики содржат конкретни мерки за жените и девојчињата – што значи дека родовата перспектива се уште недоволно се интегрира во управувањето со водите.

Овие бројки покажуваат дека глобалната водна криза е во голема мера и родова криза. Без еднаков пристап до вода, не може да има ниту еднакви можности.

Жените како двигатели на промени – центарот на решенијата

Иако жените најчесто го носат товарот од недостигот на вода, тие се уште се недоволно застапени во процесите на планирање, управување и донесување одлуки во водниот сектор.

Годинешната глобална кампања повикува на: зголемување на учеството на жените во водните политики и институции, признавање на нивната експертиза како научнички, инжинерки, здравствени работнички и лидери во заедницата, правичен и заснован на човекови права пристап кон решавање на водната криза.

Порака од Центарот за јавно здравје

Центарот за јавно здравје ја поддржува глобалната иницијатива и потсетува дека:

• Безбедната вода е основа за здравјето на населението и превенција од бројни заразни заболувања.
• Инвестициите во водоснабдувањето, хигиената и санитарните услови се инвестиции во здравјето, економијата и општествената стабилност.
• Родовата еднаквост во управувањето со водните ресурси е неопходна за одржлив развој и заштита на најранливите групи

Потребно е да работиме заедно за

• Одржливо и правично управување со водните ресурси,
• Подобрување на хигиенските и санитарните услови, активно вклучување на жените и девојчињата во сите процеси поврзани со водата,
• Создавање општество во кое секој човек, без разлика на полот, има еднаков пристап до безбедна вода.

Подготвено од раководител на отсек за безбедност на вода, санација на животна средина и здравствена екотоксикологија: Д-р Ивана Ѓорѓиевска, специјалист по хигиена и здравствена екологија.